माझ्या परीने केलेली मांडणी

  भाषा म्हणजे फक्त शब्दांचा संग्रह नसतो. ती एक संस्कृती असते. एक इतिहास असतो. एक सामूहिक स्मृती असते. मराठी भाषा ही केवळ संवादाचे साधन नाही ती महाराष्ट्राच्या मनाचा ठाव घेणारी जिवंत परंपरा आहे. मराठीचा उगम हा भारतीय आर्य भाषासमूहाशी संबंधित मानला जातो. प्राचीन काळातील वैदिक संस्कृत, त्यानंतर प्राकृत आणि अपभ्रंश या टप्प्यांतून विकसित होत मराठी भाषेने आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. हा प्रवास हजार-दीड हजार वर्षांचा आहे. भाषेचा विकास हा एका दिवसात होत नाही; तो समाज, राजकारण, धर्म, संस्कृती आणि लोकजीवन यांच्या सततच्या संवादातून घडत जातो. प्रारंभीचे पुरावे आणि शिलालेख इतिहासात पाहिल्यास मराठी भाषेची सुरुवातीची रूपे शिलालेखांमधून दिसतात. कर्नाटकातील श्रवणबेळगोळ येथे आढळलेला शिलालेख हा मराठीच्या प्रारंभिक स्वरूपाचा उल्लेखनीय पुरावा मानला जातो. त्यातील “श्री चामुण्डराये करविले” हा वाक्यांश मराठीच्या अंकुरलेपणाची साक्ष देतो. या टप्प्यानंतर मराठी केवळ बोलभाषा राहिली नाही; ती लेखनभाषा बनू लागली. आद्य साहित्य आणि संतपरंपरा मराठीच्या साहित्यिक परंपरेत मुकुंदराज आणि संत ज्ञानेश्वर यांचा उल्ल...

  ती ऑनलाइन असते पण तुमच्यासाठी नाही. हा वाक्य जितका छोटा आहे, तितकाच तो खोल आहे. कारण दुखावणारी गोष्ट “ऑनलाइन” दिसणं नसतं दुखावणारी गोष्ट म्हणजे तुमच्यासाठी वेळ नसणं. प्रेम नेहमी मोठ्या वचनांनी टिकत नाही. ते टिकतं छोट्या सवयींनी. लक्ष देण्यात, वेळ काढण्यात, आणि “मी आहे” या जाणिवेत. पूर्वी ती प्रत्येक 10 मिनिटांनी मेसेज करायची. “काय करताय?” “जेवलात का?” “घरी पोहोचलात का?” आणि आता? ती स्टेटस टाकते. रिल्स शेअर करते. मित्रांशी चॅट करते. पण तुमचा मेसेज seen सुद्धा होत नाही. हा बदल अचानक होत नाही. तो हळूहळू घडतो. आणि आपण लक्ष देतो तेव्हा बराच उशीर झालेला असतो. संवाद कमी झाला की नातं आधीच थकलेलं असतं आपल्या मराठी घरात प्रेमाबद्दल उघडपणे बोलण्याची सवय कमी असते. आपण राग दाखवतो. आपण ego दाखवतो. पण दुखावलेलं मन नाही दाखवत. मुलगा विचार करतो: “मीच का नेहमी मेसेज करायचा?” मुलगी विचार करते: “त्याला कळतच नाही मला काय वाटतं.” दोघंही बरोबर असतात. आणि दोघंही चुकीचेही. कारण प्रश्न “कोण आधी मेसेज करतो” याचा नसतो. प्रश्न असतो कोण अजूनही प्रयत्न करतो? छोट्या सवयी नातं वाचवतात आपण सम...

आपल्या आयुष्यात काही लोक येतात. ते आपल्याशी नीट बोलत नाहीत. टोमणे मारतात. आपल्याला कमी लेखतात. आणि विचित्र म्हणजे तरीही आपल्याकडून आदराची अपेक्षा ठेवतात. असं नातं जपताना मन थकून जातं. आपण काही चुकीचं केलं नसतानाही अपराधी वाटायला लागतं.  रात्री झोपताना त्यांच्या शब्दांचा प्रतिध्वनी डोक्यात फिरत राहतो.  “मीच जास्त प्रतिक्रिया दिली का?” “मीच जास्त sensitive आहे का?” पण एक दिवस आपण शांत निर्णय घेतो बोलणं थांबवायचं. हा पळवाट नसतो. हा स्वतःला वाचवण्याचा मार्ग असतो. चला बघूया, खरंच काय होतं त्यानंतर. मनाला पहिल्यांदा शांतता मिळते वाद, टोमणे, उपहास हे अचानक थांबतं. सकाळी उठल्यावर “आज काय ऐकावं लागेल?” ही भीती राहत नाही. रात्री झोपताना मनावर ओझं नसतं. मनाचा आवाज पुन्हा ऐकू येऊ लागतो. आत्मसन्मान जागा होतो बराच काळ आपण स्वतःची किंमत विसरलेलो असतो. अपमान सहन करताना आपण स्वतःलाच कमी मानायला लागतो. पण संवाद थांबवल्यावर पहिल्यांदा जाणवतं “मीही माणूस आहे. मला आदर मिळायला हवा.” आत्मसन्मान म्हणजे गर्व नाही. तो स्वतःची मर्यादा ओळखणं आहे. समोरच्याला आरसा दिसतो ...